MA ANAAN YAABIN MARKAAN BOOQDAY BUURHAKABA

Waxaan mooday in aan Suuqa Bakaaraha Muqdisho dhax joogo markii aan ka degay gaarigii aan watay ee aan safar booqasho ah ku aaday Buurhakaba si aan wax badan uga soo ogaado xaalado dagaal oo deegaankaas ku soo kordhay todobaadkii ugu dambeeyey.
Boqolaal rag ah oo aan ku aqaanay Magaalada Muqdisho oo xirfado kala duwan ku shaqeynayey, ayna ka mid yihiin Macalimiin, Ganacsato, Xamaali, Dhakhaatiir iyo Farsamo yaqaano ayaan mar qura wada arkay, waxaan ku sigtay in aan u qato in meesha ay joogaa ay tahay Muqdisho, balse waxaan garwaaqsaday in meesha ay furin dagaal tahay markii ay indheheeygu xaqiijiyeen in dhamaanba dadka aan arkayaa ay wataan dhar tuute ah, Cimaamado guduud u badan iyo qoryaal AK47 u badan.
Salaan iyo Marxabeyn halkudhigeeda uu ku badnaa "Ciid wanaagsan" ka dib ayaa qof walbaa wuxuu si farxadi ka muuqato uu ii dhahaayey “Maasha Allaah, Kheyrka Miyaad soo aaday, Jihaadka miyaad soo aaday” aniguse waxaan Gacanta ku watay Kaamero iyo Radio Digital ah oo leh Microphone, taas oo u muujineysay dadka aan kulmeynay in aan hawl u soo aaday meesha.
Waxaa laga yaabaa inuu qofka is weydiiyo Tolloow Albadri Maxaa ka yaabiyey Markii uu Buur Booqday, anaa kuu sheegaya waxa iga yaabiyey.
Waxaan aad ula Yaabay, diyaar garowga Dagaal ee Maxaakiimta, Difaaca banaanka isa soo dhigay ee Itoobiya, iyo dad weynihii reer Buurhakaba oo ka cararaaya beerahooda xilli ay roobabkii deyrta curteen oo la filayey in beeraha la falo.
Maxaakiinta waxey meesha geeyeen ciidan aan ka yareyn 1500 qofood oo aad u hubeysan, waxaase wehliya in ka badan 1500 kale oo iskood isu diiwaan geliyey oo si mutadawacnimo ah ku tagay furinta iyagoo doonaya in ay ka faa’iideystaan Jihaadka ay Maxaakiimta u Iclaamiyeen in ay la galayaan ciidanka Itoobiyaanka ee ku sugan gudaha dalka Soomaaliya.
Maxaakiimtu waxey Talis weyn oo Ciidan ka sameeyeen meesha Loo yaqaano Leego oo Muqdisho dhanka Baydhabo ka xigta 150km, waxeyna talis labaad oo ciidan ka sameeyeen Buurhakaba, inta u dhaxeysa Leego iyo Moodemoode-na waxaa Jooga in ka badan 12 barood oo ay raacyo ciidan ah ku sugan yihiin.

WAA SIDEE CIDANKA MAXAAKIIMTA?
Ciidanka Maxaakiinta ee meesha Jooga in ka badan 70% waa dhalin yaro da’doodu ka yar tahay 30 sano, oo aad ka dheehan karto in ay leeyihiin astaamihii diiniga ahaa, akhlaaqdooduna ay aad u sareyso, kana dareemeysid deganaan iyo isku xirnaan.
Waxaa la yaab leh in ciidankaas oo qaarkood aan is aqoonin mid mid kale weligiis arkayna aan ku jirin aanan ka dhax muuqan wax is qoomid ah ama kala shaki ah, qoryaha waa isu dhiibtaan, wixii cunto ahna waa ay isku dhiidhiibaan si ay u wadaagaan.
Intaas ka soke qeyb walba oo ciidanka ka mid ah waxey leedahay taliye loo yaqaano Amiir, kaas oo ay u ixtiraamaan si aad u heersareysay, wixii salaan ka badan oo aad askari weydiisaa wuxuu kuugu jawaabayaa in loo baahan yahay in Amiirka la soo weydiiyo fasax.
Inta aan wadada ku sii jirey ayaan si aad ah ula dhacay wiil saarnaa geed korkiisa oo ilaalo ka hayey maleeshiyooyin wadada ka qawleysta oo dadka rakaabka ah dhiba, waxaan weydiiyey in aan nafsad ahaantiisa ka qaadan karo sawir, markaas ayuu igu yiri “Akhii Amiirkeena u tag haduu ku soo fasaxo waad I sawireysaa” ka dib ayaan amiirkii u tagay, amiirkiina wuxuu yiri “Horta wiilka ayaan weydiinayaa inuu raali ka yahay in la sawiro” taas oo I tusaaleysay in min Amiir ilaa askari la is wada ixtiraamo oo aan masuulka oo kaliya aan la ixtiraamin.
Markii uu Amiirkii ninkii dhalinyarada ahaa su’aalay in sawirka uu ii fasixi karo ayuu wiilkii yiri “In aan hawl ku jiro uun baa muuqaneysee ha iska keysawirto hadii aan dhibaato xagga ciidanka ah ka imaaneyn” sidii ayaana laygu fasaxay in aan wiilkii dhalinyarada ahaa sawir kaga soo qaado.
Dhinaca diyaar garowga ciidanka maxaakiimta waxaa ka muuqanaya in ay ku soo talo galeen in ay dagaal buuxa la galaan Amxaaradda, waayo waxaan ka yaabay in ay wateen wixii tasiilaad ahaa ee ay uga baahnaan lahaayeen Muqdisho oo wada dhameystiran.
Waxaa qeyb walba oo gaadiidka maxaakiimta ka mid ah la joogeen Rag Latarajiistayaal ah, Kuwo Alxanlayaal ah, kuwo Makaanik ah iyo kuwo loogu talo galay in ay dhanka goomiistaha ka caawiyaan oo lugaha gaadiidka xirfadoodu tahay.
Dhamaanba Ragani waxey wateen gawaari ay ku rakibnaayeen qalabkoodii ay ku shaqeynlahaayeen. Waxaa kale oo socday dhakhaatiir wata gawaari ay ugu talo galeen in ay dadka dhaawacma ku sii dhax daweeyaan, iyo Gawaari kale oo farmashiye ah oo daawooyinkii loo baahan lahaa oo dhami ay saran yihiin.
Dhamaanba qalabkii shaqo ee ay ku shaqeyn lahaayeen ragga aan kor ku soo xusnay waa ay wataan, oo waxey u qalabeysnaayeen qaab u eg qaabkii ay ciidanka Ameerikaanka u qalabeysnaayeen markii a Soomaaliya imaanayeen, waloow aysan hadana qalab ahaan tayo ku dhameyn.
Jihaadka ay aadeen Xaqiiqadiisa waxaad heleysaa markii aad aragto Dhakhtar Baabuur dhaxdiisa askar intuu ku qaabilay u soo qoray daawo, hadana farmashiyaha daawada ay askartaasi ka soo qaadanaayaan ay tahay Gawaari kale oo Basas yar yar ah nooca ay Soomaalida u taqaano Caasiga.
Waxaan la kulmay nin ka mid ahaa shabaabta Jihaadka iskood u soo aaday oo ahaa Makaanik in badan ka soo shaqeeyey Garaashyada Muqdisho oo iga codsaday in aan magiciisa shaacin.
Waxaan weydiiyey sida uu meesha ku yimid wuxuuna igu yiri “Walaal in badan ayaan soor musqul tageysa raadiskeedii wakhtigeenii ku soo luminay, laakiin hadeertaan waxaan halkaan u joogaa oon qorigeyga u wataa in aan jihaadka galo, baabuurkii Halaabana isagoo aan Xamar loo wadin aan halkaan ku sameeyo, wax lacag ah oo aan ku qaadanaayana ma jiraan oo anigaa si mutadawacnimo ah isugu soo qorey Jihaadka” wuxuuna intaas sii raaciyey “Islaamka nuurkiisa waan aragnay, ee cidii in ay baabi’iso dooneysa waan la dagaaleynaa, waana u geeriyooneynaa difaaciisa”.
Markii aan gaaray magaaladda Buur ayaan Fasax weydiistay Guddoomiyaha Maxkamada Al-Bayaan Sheekh Maxamed Ibraahim Bilaal si la iigu ogolaado in aan soo booqdo raacyada (aaagaga) hore ee ciidanka si aan u soo ogaado waxa ka jira sheegashooyinka ah in maxaakiimta ay Baydhabo u jiraan 30km oo keliya.
Bilaal wuxuu u yeeray Xassan Aadan Buuloow oo taliye u ah ciidanka deegaanka Buurhakaba oo iyaga jooga raaca ugu horeeya ee ah meesha looyaqaano Moodemoode, ka dibna wuxuu u sheegay in aan ahay weriye doonaya inuu shaqo soo qabto, sidii ayuu igu horkacay gaarigii Buuloow oo igeeyey markii hore meesha loo yaqaano Lug-Habar oo ay joogeen Raaca sedaxaad ee ciidanka Maxaakiimta, halkaas markii aan joognay cabaar ayaa la ii kaxeeyey dhanka Dooyada Ugaareey oo aan wax badan goobta ka fogeyn, ka dibna waxaa la ii gudbiyey Moodemoode oo aheyd barta aan tilmaansanaayey in aan gaaro.
Moodemoode waxaan ku sugnaa ciidanka deegaanka oo iyaga taageersan Maxaakiimta, inta aan goobta joognayna waxaan ogaaday arrimo badan oo is bedel ah oo ciidankaasi lagu sameeyey dhinaca anshaxa iyo dhaqanka.
Ciidanka deegaanka Moodemoode jooga waa kuwii deegaanka ee Isbaarooyinka Joogi jirey oo weli aan sifiican loo dhaqan celin, laakiin ay iyagoo aagga dagaalka ku jira ay ku socotay dhaqancelin iyo tashkiil dhinaca diinta ah.
Markii aan Moodemoode gaarnay amarkii ugu horeeyey ee uu bixiyey Md. Buuloow wuxuu ahaa amar uu siiyey darawal watay gaari Caasi ah oo horteenii meesha taagnaa, kaas oo uu u qaatay in si dadban isbaaro looga qaadayey, ka dibna darawalkii ayaa yiri “Guddoomiye Isbaaro maahan ee gaariga ayaa biyo la’aan iga ah oo wiilasha ayaan biyo weydiistay” hadalkaas kama uusan daadegin Buuloow oo intuu ciidankii isugu yeeray ayuu yiri “Qof walba waa la baarayaa wixii saacadaan ka bilawda, qofkii lacag kaash ah jeebkiisa laga helana waa xarig, weliba Muqdisho ayaan u gudbinayaa waana la xukumayaa” taas oo ciidankii ay feejignaan ku qaabileen.

MUUQAALKA CIIDANKA MAXAAKIIMTA.
Ragga ka tirsan ciidanka Maxaakiinta waxey dhamaantooda gashan yihiin tuute cagaaran oo ah noocii lagu yaqaanay Ciidankii Xoogga Dalka Somaaliyeed ee burburay, qaarkood waxaa u dheer Cimaamado gudguduuda, qaarse waxey wataan koofido carbeedyo nooga ay Soomaalida u taqaano sunada, waa dad feejigan oo u diyaar ah in ay dagaalka iyaga bilaabaan oo aan la celcelin, laakiin waxey amar ka heystaan madaxdooda oo u diidan in ay dagaal bilaabaan ilaa lagu soo bilaabo.
Waxaa aad indhuhu u qabanayaan rag da’yar oo hadana qaarkood arday ahaa, iyo odayaal da’ ah oo iyaga ugu soo talo galay in ay ku shahiidaan dagaalka lala galaayo ciidanka dowladda Itoobiya ka jooga Soomaaliya.

MUUQAALKA CIIDANKA ITOOBIYAANKA.
Ciidanka itoobiyaanka waxey fadhiyaan Jiida hore ee tuuladda loo yaqaano Dooynuunaay oo Moodemoode u jirta 8 km, dhanka Baydhabana u jirta 20 km, ma jiraan wax is qarin ah oo ay sameynayaa, waxey heystaan 10 gawaarida loo yaqaano Uralka oo u ek gaariga ay soomaalida u taqaano Jeemiska ama Eljiga.
Afar gaari waxey u yaaleen markii aan meesha booqday wadada dhaxdeeda, halka lix gaari oo ay ood korka ka saarsaareenna ay ku jireen dhinaca hawdka.
Askari Itoobiyaan ah oo joojiyey Tagsigii aan saarnaa wuxuu weydiiyey darawalka, isagoo looga turjumaayo “Intey Joogeen kuwii wadaadada isku sheegayey, maxey hub heysteen, ma soo socdeen mise waa fadhiyeen, maxay dadka ku sameynayeen” dhamaanba darawalka wuxuu kaga jawaabay ma ogi marka laga reebo intey Joogeen oo uu yiri “Moodemoode”.

MUUQAALKA DAGAALKA
Waxaa muuqaneysa in dagaal uu lama huraan yahay, waayo Itoobiyaanka iyadoo aan wax soomaali ah ka sokeyn ayey kuwa maxaakiimta isu jiraan 8 km oo kaliya, halka ciidanka maxaakiimtana ayba doonayaan in ay mar uun amar ka helaan talisyadooda si ay dagaalka u galaan, wax heshiis ah ama wada hadal ah oo labada dhinac u diyaarsanna ma ay jiraan, inta aan deegaanadaasi ku sugnaan ma arag wax ciidan dowladda ah.

SAAMEYNTA BULSHO EE DAGAALKA.
Xilligan oo ah xilli deyr ah oo dadka ay falan lahaayeen beerahooda, roob xilliyeedkii deyrtana uu si xawli ah uga curtay meel walba oo Soomaaliya ka mid ah ayaa dadkii beeraleyda ahaa iyo xoolaleydiiba waxey bilaabeen in ay ka soo qaxaan inta u dhaxeysa Buurhakaba iyo Baydhabo oo 60 km oo dhul beereed ah.
Hadii dalagaasi ka soo bixi lahaa beerahaasi sanadkan uu u baaqdo xaaladaha dagaal dartooda waxaa la filan karaa masiibo bani’aadamnimo oo soo wajahda dadka deegaankaas oo ku soo barakici doona magaalooyinka waaweyn si ay nolol u helaan.
Deegaanka waxaa aad u ragaadiyey dagaalo hore oo dhax maraayey beelaha deegaanka, welina fari kama qodna oo Dowladda Itoobiya iyo Maxaakiimta ayaa u birtumanaya in ay halkaas isku farasaaraan.
Isku soo wada duuboo, duulaanku waa culus yahay, dhamaanba dadkii waa ay tageen buur, Itoobiyaanna waa isasoo bandhigay, dadka deegaankana waa ay qaxayaan si ay xabadda uga badbaadaan, Buurhakabase waa ay qurux badan tahay hadeer dooga iyo xareedda dartooda.

WQ. Abukar Albadri
Email: aalbadri10@yahoo.com